Biểu hiện dị ứng thuốc Ivermectin và cách xử trí khẩn cấp

Dị ứng với Ivermectin hiếm gặp nhưng có thể xảy ra, từ nổi mề đay, ngứa, phù môi mắt cho đến phản vệ với khó thở, tụt huyết áp. Nếu sau khi uống thuốc xuất hiện khó thở, sưng môi lưỡi, choáng hoặc ban lan nhanh, cần gọi cấp cứu 115 ngay và đặt người bệnh ở tư thế an toàn. Cũng cần phân biệt dị ứng thật với phản ứng do ký sinh trùng chết, vốn phổ biến hơn và thường nhẹ hơn. Bài viết giúp bạn nhận diện và hành động đúng.

Dị ứng thuốc xảy ra như thế nào

Dị ứng thuốc là phản ứng của hệ miễn dịch khi nhận diện nhầm thuốc hoặc tá dược là chất gây hại. Có hai kiểu chính. Kiểu tức thì xảy ra trong vài phút đến vài giờ, do kháng thể IgE kích hoạt giải phóng histamin, gây mề đay, phù mạch, co thắt phế quản, phản vệ. Kiểu muộn xuất hiện sau vài ngày, do tế bào lympho T, biểu hiện bằng ban dát sẩn, hiếm hơn là các phản ứng da nặng. Phản ứng có thể do chính Ivermectin hoặc do tá dược trong viên.

Các biểu hiện theo mức độ

Sơ cứu khi nghi phản vệ trong lúc chờ cấp cứu

1. Gọi 115 hoặc nhờ người khác gọi, nói rõ nghi phản vệ do thuốc.
2. Đặt tư thế: nếu choáng, cho nằm ngửa, kê cao chân. Nếu khó thở, cho ngồi dựa. Nếu nôn hoặc lơ mơ, cho nằm nghiêng. Phụ nữ mang thai nằm nghiêng trái.
3. Không để người bệnh đứng dậy hoặc đi lại đột ngột, vì có thể làm tụt huyết áp nặng hơn.
4. Nếu người bệnh có bút tiêm adrenalin được kê từ trước và đã được hướng dẫn, dùng theo hướng dẫn.
5. Theo dõi nhịp thở, ý thức; nếu ngừng thở, thực hiện hồi sinh tim phổi nếu biết cách.
6. Mang theo vỉ thuốc khi đến viện.

Không cho uống nước, thuốc hay "mẹo giải dị ứng" khi người bệnh đang khó thở hoặc lơ mơ. Thuốc kháng histamin đường uống không thay thế được adrenalin trong phản vệ. Bạn có thể đọc thêm cách nhận biết nhanh phản ứng phản vệ để kịp cứu người.

Tại bệnh viện, người bệnh được điều trị ra sao

Adrenalin là thuốc quan trọng nhất trong xử trí phản vệ, kèm theo thở oxy, truyền dịch và các thuốc hỗ trợ như kháng histamin, corticoid tùy tình huống. Người bị phản vệ thường được theo dõi tại viện một khoảng thời gian vì phản ứng có thể tái phát sau khi đã ổn định. Với phản ứng da nặng, người bệnh cần chăm sóc như bỏng, theo dõi nhiễm trùng và mất nước tại các đơn vị chuyên sâu.

Phân biệt với phản ứng do ký sinh trùng chết

Ở người nhiễm giun chỉ hoặc ghẻ nặng, sau uống thuốc có thể có sốt, ngứa, phát ban, sưng hạch, đau khớp, đôi khi tụt huyết áp tư thế. Đây là phản ứng viêm với xác ký sinh trùng, không phải dị ứng với thuốc, và không có nghĩa bạn không được dùng Ivermectin về sau. Tuy nhiên, chỉ bác sĩ mới phân biệt được chắc chắn, đặc biệt khi có tụt huyết áp. Xem thêm bài phát ban, ngứa ngáy sau uống thuốc để có bảng so sánh chi tiết.

Ai có nguy cơ dị ứng cao hơn

• Người từng dị ứng với Ivermectin hoặc thuốc cùng nhóm.
• Người có tiền sử dị ứng nhiều thuốc khác nhau.
• Người có cơ địa dị ứng như hen, mề đay mạn tính (chưa phải chống chỉ định, nhưng nên báo bác sĩ).
• Người dùng thuốc không rõ nguồn gốc, có thể chứa tạp chất gây dị ứng; xem bài nhận diện Ivermectin giả.

Sau khi đã bị dị ứng: phòng tái phát

1. Yêu cầu bác sĩ ghi rõ chẩn đoán dị ứng thuốc, tên thuốc, biểu hiện vào hồ sơ.
2. Ghi vào sổ khám bệnh, ứng dụng sức khỏe, và thẻ dị ứng mang theo người.
3. Thông báo cho mọi bác sĩ, nha sĩ, dược sĩ trước khi nhận thuốc mới.
4. Nếu từng phản vệ, hỏi bác sĩ về việc chuẩn bị bút tiêm adrenalin và cách dùng.
5. Không thử lại thuốc "xem còn dị ứng không" tại nhà. Một số trường hợp đặc biệt có thể được làm test dưới sự giám sát chuyên khoa.

Điều trị bệnh ký sinh trùng khi đã dị ứng Ivermectin

Người dị ứng Ivermectin vẫn có lựa chọn khác tùy bệnh: thuốc bôi permethrin hoặc thuốc bôi khác cho ghẻ, chấy; albendazol cho một số trường hợp giun lươn; các thuốc khác cho giun chỉ theo chỉ định chuyên khoa. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên chẩn đoán và mức độ phản ứng trước đó.

Những hiểu lầm cần tránh

Một số người cho rằng uống thuốc chống dị ứng trước sẽ "an toàn" để dùng lại thuốc từng gây dị ứng. Điều này không đúng với phản vệ: thuốc kháng histamin có thể che bớt mề đay nhưng không ngăn được co thắt phế quản hay tụt huyết áp. Một hiểu lầm khác là nghĩ lần dị ứng trước nhẹ thì lần sau cũng nhẹ. Thực tế, mức độ có thể nặng hơn ở lần tiếp xúc sau. Vì vậy, đã xác định dị ứng thì tránh dùng lại trừ khi chuyên gia dị ứng quyết định khác.