Sau mưa lũ miền Trung: phòng bệnh da và giun sán thế nào

Sau những đợt mưa lũ cuối năm ở miền Trung, nhóm bệnh cần đề phòng nhất là nấm kẽ chân tay, viêm da tiếp xúc, ghẻ ở trẻ em, nhọt và viêm mô tế bào do vi khuẩn. Cách phòng chính là hạn chế ngâm nước, thay đồ ướt ngay, rửa chân tay bằng nước sạch và đi giày dép khi dọn dẹp bùn đất. Không đắp lá hay bôi thuốc truyền miệng lên vết loét; khi ngứa rát, phồng rộp, sưng đau hoặc sốt, hãy đi khám sớm.

Vì sao da là "cửa ngõ" dễ tổn thương nhất sau lũ

Ngâm nước nhiều giờ làm lớp sừng ở bàn chân, kẽ ngón mềm nhũn, mất khả năng che chắn. Nước lũ lại chứa bùn, rác, hóa chất và xác động vật phân hủy. Khi người dân phải lội nước nhiều ngày để di chuyển, cứu đồ đạc rồi dọn dẹp nhà cửa, da liên tục ẩm ướt và trầy xước nhỏ, tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn và ký sinh trùng xâm nhập.

Tại một hội nghị chuyên đề về da liễu và bỏng ở Bệnh viện Bạch Mai đầu tháng 11/2025, báo Người Lao Động ghi nhận cảnh báo của các bác sĩ về nguy cơ bùng phát bệnh ngoài da trong mưa lũ miền Trung. Những khuyến cáo này áp dụng được cho mỗi mùa mưa lũ cuối năm.

Năm nhóm bệnh da thường gặp

Nguồn bảng: các bác sĩ Khoa Da liễu và Bỏng, Bệnh viện Bạch Mai, qua báo Người Lao Động ngày 2/11/2025.

Ký sinh trùng qua da: chuyện ít người để ý

Ngoài nấm và vi khuẩn, đất ẩm, bùn cát sau lũ còn là môi trường của ấu trùng một số loài giun có khả năng xuyên qua da. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương mô tả giun lươn lây khi ấu trùng trong đất hoặc cát xâm nhập qua da, nhóm nguy cơ cao gồm người đi chân đất, nông dân và trẻ hay chơi đất cát ẩm. Bệnh viện khuyến cáo dùng giày bảo hộ và găng tay khi làm việc với đất cát.

Trong những ngày dọn bùn, nhiều người đi chân trần cho tiện. Đây là thói quen nên bỏ: một đôi ủng cao su hoặc dép kín mũi vừa giảm trầy xước, vừa chặn đường xâm nhập của ấu trùng. Trẻ em không nên chơi trong vũng bùn quanh nhà sau khi nước rút.

Nước sạch và ăn uống

Bệnh da và bệnh đường ruột sau lũ có chung một gốc là nguồn nước. Theo khuyến cáo của Cục Y tế dự phòng đăng trên VietnamPlus, các bệnh thường gặp sau bão lũ gồm tiêu chảy, đau mắt đỏ, nhiễm khuẩn hô hấp, sốt xuất huyết và bệnh ngoài da như nấm, ghẻ, nhọt. Cục khuyên:

• Ăn chín, uống sôi; rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, chế biến thức ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Khử trùng nước ăn uống, sinh hoạt bằng hóa chất theo hướng dẫn của cán bộ y tế; nơi không có giếng sạch có thể dùng phèn hoặc lọc qua cát.
• Rửa chân và lau khô kẽ ngón sau khi tiếp xúc nước lũ, nước bẩn.
• Không tắm, bơi, chơi đùa trong nước lũ; không mặc quần áo ẩm ướt.
• Thau rửa, khử trùng giếng, bể chứa và vệ sinh môi trường ngay khi nước rút.

Các bác sĩ Bạch Mai bổ sung thêm việc lọc và khử trùng nước sinh hoạt bằng Cloramin B hoặc đun sôi trước khi dùng.

Chăm sóc da mỗi ngày trong thời gian ngập

1. Mỗi lần lội nước xong, rửa lại bằng nước sạch, lau khô kỹ kẽ ngón chân, nách, bẹn.
2. Thay ngay quần áo, tất, giày ướt; phơi hoặc sấy khô trước khi mặc lại.
3. Vết trầy xước nhỏ: rửa sạch, sát khuẩn, che bằng băng sạch, theo dõi dấu hiệu sưng nóng.
4. Không dùng chung khăn tắm, chăn gối ở điểm sơ tán nếu có người đang ngứa nhiều.
5. Người có bệnh da mạn tính tiếp tục dùng thuốc theo đơn và dưỡng ẩm khi da đã khô.

Đừng đắp lá, đừng bôi thuốc truyền miệng

Bác sĩ Bạch Mai nhấn mạnh tuyệt đối không tự đắp lá hoặc bôi thuốc theo truyền miệng, vì có thể khiến vết viêm loét nặng thêm. Sau lũ, tình trạng thiếu thuốc khiến nhiều người dùng chung tuýp kem, chia nhau viên thuốc không nhãn hoặc mua thuốc trôi nổi. Bài viết về tác hại của thuốc xách tay không nhãn mác giải thích vì sao điều này nguy hiểm, nhất là với thuốc trị ký sinh trùng cần liều chính xác.

Với ghẻ, điều trị cần thuốc đặc hiệu và phải điều trị đồng thời người sống chung; với nấm, cần đúng loại thuốc và đủ thời gian; với nhọt, áp xe có thể cần kháng sinh hoặc chích rạch. Mỗi bệnh một cách xử lý, nên chẩn đoán đúng quan trọng hơn mọi mẹo dân gian.

Kiểm tra lại tủ thuốc gia đình

Nước lũ và độ ẩm cao kéo dài làm hỏng thuốc trong nhà. Viên nén hút ẩm có thể bở, đổi màu, mốc; vỉ thuốc ngâm nước bẩn có nguy cơ nhiễm khuẩn. Sau khi nước rút, hãy loại bỏ mọi thuốc đã ngấm nước hoặc có dấu hiệu biến đổi, và cất thuốc mới ở nơi cao, khô, trong hộp kín. Bài lưu ý bảo quản viên nén tránh ẩm mốc có thêm hướng dẫn chi tiết áp dụng được cho nhiều loại thuốc viên khác.

Khi nào phải đến cơ sở y tế

Đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu: ngứa rát, phồng rộp lan rộng; vùng da sưng nóng, đỏ, đau tăng dần; chảy mủ; sốt; vết thương ở chân không lành sau vài ngày; trẻ ngứa liên tục về đêm và nhiều người trong nhà cùng ngứa. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính nên được ưu tiên đưa đi khám, không chờ tự khỏi.