Phác đồ sử dụng Ivermectin trong điều trị bệnh ghẻ ngứa

Trong bệnh ghẻ, Ivermectin đường uống thường được dùng theo phác đồ hai liều cách nhau một khoảng thời gian để diệt cả cái ghẻ trưởng thành và lứa ghẻ mới nở từ trứng. Với ghẻ vảy (ghẻ Na Uy), phác đồ gồm nhiều liều và phối hợp thuốc bôi, thường điều trị tại cơ sở chuyên khoa. Điều trị chỉ thành công khi người sống cùng nhà được khám và điều trị đồng thời, kèm vệ sinh quần áo, chăn gối. Bài viết trình bày khung phác đồ, các lưu ý và cách theo dõi sau điều trị.

Bệnh ghẻ là gì

Ghẻ do cái ghẻ Sarcoptes scabiei, một loài ve rất nhỏ đào hầm trong lớp thượng bì để đẻ trứng. Bệnh lây chủ yếu qua tiếp xúc da kéo dài như ngủ chung, chăm sóc trẻ, sinh hoạt tập thể, ít hơn qua quần áo chăn màn. Triệu chứng điển hình là ngứa dữ dội, tăng về đêm, kèm sẩn, mụn nước, đường hầm ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, mông, bộ phận sinh dục. Ngứa xảy ra do phản ứng dị ứng với ghẻ và chất thải của chúng, thường xuất hiện vài tuần sau lần nhiễm đầu tiên.

Các lựa chọn điều trị

Lựa chọn phụ thuộc vào tuổi, thai nghén, mức độ bệnh, điều kiện tuân thủ và tình hình dịch trong cơ sở tập thể. Nhóm không phù hợp với Ivermectin được nêu trong bài chống chỉ định của Ivermectin.

Khung phác đồ Ivermectin cho ghẻ thông thường

Trong ghẻ thông thường, các hướng dẫn chuyên môn phổ biến dùng hai liều Ivermectin uống. Liều được tính theo cân nặng, do bác sĩ quy đổi ra số viên. Liều thứ hai uống sau liều đầu một khoảng thời gian, thường tính bằng tuần, để tiêu diệt ghẻ non vừa nở từ trứng mà liều đầu không diệt được. Lý do Ivermectin không diệt trứng được giải thích trong bài cơ chế tác động của Ivermectin.

Người bệnh uống thuốc theo hướng dẫn về bữa ăn, ghi lại ngày uống liều đầu và đặt lịch nhắc liều sau. Bỏ liều thứ hai là nguyên nhân hàng đầu khiến ghẻ "không dứt".

Ghẻ vảy: phác đồ tích cực hơn

Ghẻ vảy gặp ở người suy giảm miễn dịch, người cao tuổi suy kiệt, người khuyết tật không tự gãi được. Trên da có hàng nghìn đến hàng triệu cái ghẻ, tạo vảy dày, có khi ít ngứa. Bệnh rất dễ lây và dễ bội nhiễm. Điều trị thường gồm nhiều liều Ivermectin trong vài tuần, phối hợp thuốc bôi diệt ghẻ và thuốc làm bong vảy, cách ly tiếp xúc, theo dõi tại cơ sở y tế. Đây không phải tình huống tự điều trị tại nhà.

Điều trị người tiếp xúc và vệ sinh môi trường

1. Điều trị đồng thời tất cả người sống chung nhà, bạn tình, người chăm sóc có tiếp xúc da kéo dài, kể cả khi họ chưa ngứa.
2. Giặt quần áo, khăn, ga gối đã dùng trong vài ngày trước điều trị bằng nước nóng và phơi khô kỹ, hoặc sấy nóng.
3. Đồ không giặt được như gối bông, đồ chơi vải: cho vào túi kín vài ngày, vì cái ghẻ không sống lâu khi xa da người.
4. Hút bụi sofa, nệm, thảm. Không cần phun thuốc diệt côn trùng khắp nhà.
5. Cơ sở tập thể như viện dưỡng lão, ký túc xá cần phối hợp với y tế để điều trị hàng loạt.

Theo dõi sau điều trị

Ngứa kéo dài là bình thường

Ngứa có thể kéo dài vài tuần sau khi cái ghẻ đã chết, do da vẫn phản ứng với protein còn sót lại. Bác sĩ có thể kê thuốc giảm ngứa, kem dưỡng ẩm. Xem thêm bài phát ban, ngứa sau khi uống thuốc.

Dấu hiệu thất bại hoặc tái nhiễm

• Xuất hiện đường hầm mới, mụn nước mới sau vài tuần.
• Ngứa tăng trở lại sau khi đã giảm.
• Người trong nhà xuất hiện triệu chứng.

Khi có những dấu hiệu này, tái khám để được đánh giá lại, kiểm tra việc điều trị người tiếp xúc và cân nhắc phương án khác.

Phân biệt ghẻ với các bệnh ngứa khác

Không phải ngứa nào cũng là ghẻ. Viêm da cơ địa, chàm, mề đay, côn trùng đốt, nấm da đều gây ngứa nhiều. Điều trị ghẻ cho người không bị ghẻ không giúp gì, còn làm chậm chẩn đoán. Đặc điểm gợi ý ghẻ là ngứa về đêm, vị trí điển hình, nhiều người trong nhà cùng ngứa. Để hiểu thêm một bệnh ngứa thường bị nhầm, bạn có thể đọc về nguyên nhân và biểu hiện của viêm da dị ứng.

Những sai lầm thường gặp

• Chỉ người ngứa nhiều mới điều trị, người khác trong nhà bỏ qua.
• Bỏ liều thứ hai vì thấy đỡ ngứa.
• Tự bôi kem corticoid để giảm ngứa, làm bệnh lan rộng và khó chẩn đoán hơn.
• Dùng thuốc thú y hoặc thuốc không rõ nguồn gốc.
• Tắm lá, xông hơi thay cho điều trị đặc hiệu.

Một sai lầm ít được nhắc tới là chỉ điều trị trong gia đình mà quên những nơi tiếp xúc thường xuyên khác như nhà ông bà, nhà trẻ, nơi làm việc có tiếp xúc gần. Nếu một nguồn lây vẫn còn, bệnh sẽ quay lại dù cả nhà đã uống thuốc đúng.

Ghẻ là bệnh chữa khỏi được hoàn toàn nếu điều trị đúng và đủ cho cả nhóm tiếp xúc. Hãy đi khám da liễu khi nghi ngờ, và tuân thủ trọn vẹn phác đồ được kê.