Ngứa mùa hanh khô: ghẻ hay viêm da cơ địa, phân biệt thế nào

Khi trời chuyển hanh khô, ngứa ở nếp khuỷu, khoeo chân, cổ thường nghiêng về viêm da cơ địa, còn ngứa dữ dội về đêm ở kẽ ngón tay, cổ tay, thắt lưng, kèm người trong nhà cũng ngứa, lại gợi ý ghẻ. Hai bệnh dễ nhầm vì đều gây mẩn đỏ và vết gãi. Cách an toàn nhất là đi khám da liễu trước khi bôi thuốc, vì điều trị sai bệnh khiến ghẻ lây rộng hơn.

Vì sao tháng 11 nhiều người bị ngứa

Miền Bắc bước vào mùa hanh khô, độ ẩm giảm, người ta tắm nước nóng lâu hơn và mặc nhiều lớp quần áo. Da mất nước nhanh, hàng rào bảo vệ yếu đi, nên những người có viêm da cơ địa thường bùng đợt vào thời điểm này. Cùng lúc đó, chăn đệm dùng chung, ngủ chen trong phòng kín khi trời lạnh lại tạo điều kiện cho ghẻ lây giữa các thành viên gia đình, ký túc xá hay nhà trọ.

Ngày 9/11/2026, VnExpress đăng ý kiến của bác sĩ da liễu Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM về cách phân biệt viêm da cơ địa và ghẻ. Theo bài viết, gãi lâu ngày làm mờ đặc điểm của cả hai bệnh, ghẻ đôi khi tạo tổn thương giống chàm, và người đang bị viêm da cơ địa vẫn có thể mắc thêm ghẻ.

Bản chất hai bệnh khác nhau hoàn toàn

Viêm da cơ địa là tình trạng viêm mạn tính, không lây, liên quan đến di truyền, rối loạn hàng rào da, bất thường miễn dịch và tác nhân môi trường. Ghẻ là bệnh ký sinh trùng do cái ghẻ Sarcoptes scabiei đào hang trong lớp sừng của da, lây qua tiếp xúc da kề da và đôi khi qua quần áo, khăn, chăn dùng chung.

Theo tờ thông tin về ghẻ của Tổ chức Y tế Thế giới (cập nhật tháng 5/2023), ở bất kỳ thời điểm nào thế giới cũng có ít nhất 200 triệu người mắc ghẻ. Triệu chứng thường xuất hiện 4–6 tuần sau khi nhiễm lần đầu, và người bệnh có thể lây cho người khác ngay cả trước khi thấy ngứa. Đây là lý do một gia đình thường phát hiện bệnh khi đã có vài người cùng ngứa.

Bảng so sánh nhanh

Nguồn: tổng hợp từ bài VnExpress ngày 9/11/2026.

Trẻ nhỏ cần nhìn khác người lớn

Ở trẻ dưới 2 tuổi, ghẻ có thể xuất hiện cả ở da đầu, mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân, những vị trí hiếm gặp ở người lớn. WHO cũng mô tả trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể nổi ban ở lòng bàn tay, bàn chân, cổ chân và da đầu. Trong khi đó, viêm da cơ địa ở nhũ nhi thường ở má, da đầu, thân mình và mặt duỗi của tay chân; trẻ lớn hơn thì chuyển dần sang nếp khuỷu, khoeo chân, cổ, cổ tay.

Cha mẹ hay nhầm sẩn ghẻ ở lòng bàn chân trẻ với mụn nước do nóng, hoặc nghĩ trẻ "nổi rôm mùa đông" vì mặc quá ấm. Nếu trẻ quấy khóc, gãi nhiều về đêm và người lớn chăm trẻ cũng bắt đầu ngứa ở kẽ tay, hãy đưa trẻ đi khám thay vì thử từng loại kem.

Sai lầm khiến ghẻ kéo dài cả mùa đông

Bôi corticoid "cho đỡ ngứa"

Bác sĩ trong bài VnExpress cảnh báo không tự dùng corticoid kéo dài hay thuốc trị ghẻ khi chưa có chẩn đoán. Corticoid có thể làm dịu viêm, nhưng nếu nguyên nhân là ghẻ thì triệu chứng bị che lấp, chẩn đoán chậm lại và bệnh lây thêm.

Chỉ chữa cho người ngứa nhiều nhất

Cả WHO và bác sĩ da liễu đều nhấn mạnh: người sống chung và tiếp xúc gần cần được khám và điều trị cùng lúc, kể cả khi chưa có triệu chứng. Nếu chỉ một người dùng thuốc, cái ghẻ từ người khác sẽ lây ngược trở lại.

Bỏ qua chăn gối và quần áo

Quần áo, khăn, chăn ga dùng trong khoảng 3 ngày trước điều trị nên giặt nước nóng và sấy nhiệt cao. Đồ không giặt được thì cho vào túi kín ít nhất 72 giờ đến một tuần. Với ghẻ thường, WHO cho rằng đồ vải ít khi là nguồn lây chính, nhưng với ghẻ vảy (ghẻ Na Uy) thì vai trò này quan trọng hơn nhiều.

Ghẻ vảy: thể bệnh ít ngứa nhưng nguy hiểm

Ghẻ vảy xảy ra ở người suy giảm miễn dịch, người cao tuổi nằm lâu, người dùng thuốc ức chế miễn dịch. Theo WHO, một người bệnh có thể mang hàng nghìn đến hàng triệu con ghẻ, da dày vảy, đôi khi lại ít ngứa nên dễ bị bỏ sót; thể này lây rất mạnh và có thể đe dọa tính mạng. Trong viện dưỡng lão hay gia đình có người già nằm liệt giường, một ca ghẻ vảy có thể khiến nhiều người chăm sóc bị lây.

Thuốc điều trị ghẻ: những gì nên biết trước khi đi khám

WHO liệt kê các thuốc bôi toàn thân như permethrin 5%, benzyl benzoat, malathion, mỡ lưu huỳnh, và ivermectin đường uống. Ivermectin uống có hiệu quả cao nhưng không dùng cho phụ nữ mang thai và trẻ dưới 15 kg. Thuốc bôi không diệt được trứng nên thường phải lặp lại một đợt sau đó. Chọn thuốc bôi hay uống phụ thuộc tuổi, cân nặng, thai kỳ, mức độ lan rộng và bệnh kèm theo, nên cần bác sĩ quyết định.

Nếu được kê ivermectin, bạn có thể đọc thêm về phác đồ ivermectin trong điều trị ghẻ để hiểu vì sao bác sĩ hẹn liều nhắc. Còn khi sau uống thuốc lại xuất hiện ban mới, hãy xem bài về các phản ứng ngoài da sau khi uống thuốc và liên hệ người kê đơn.

Chăm da mùa khô khi đã loại trừ ghẻ

Nếu bác sĩ xác định là viêm da cơ địa, trọng tâm là dưỡng ẩm đều đặn, tránh chất kích ứng và dùng thuốc chống viêm tại chỗ theo đơn. Một số thói quen nhỏ giúp đợt bùng phát mùa đông nhẹ hơn:

• Tắm nước ấm vừa phải, không quá lâu, lau khô bằng cách thấm nhẹ.
• Thoa kem dưỡng ẩm trong vài phút sau khi tắm, khi da còn hơi ẩm.
• Mặc lớp trong bằng vải cotton, tránh len cọ trực tiếp vào da.
• Giữ móng tay ngắn để giảm trầy xước khi gãi lúc ngủ.

Trường hợp nặng không đáp ứng thuốc bôi, bác sĩ có thể cân nhắc chiếu tia cực tím hoặc thuốc toàn thân, trong đó có thuốc sinh học. Điều quan trọng là mỗi bước đều dựa trên chẩn đoán đúng, không thử thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.