Ivermectin và thai nhi: nguy cơ dị tật bẩm sinh cần hiểu đúng

Ivermectin thường không được chỉ định cho phụ nữ mang thai, đặc biệt trong ba tháng đầu, vì dữ liệu an toàn trên người còn hạn chế và các nghiên cứu trên động vật ở liều cao đã ghi nhận bất thường phát triển. Tuy nhiên, những dữ liệu quan sát từ các chương trình phát thuốc cộng đồng, nơi một số phụ nữ vô tình uống thuốc khi chưa biết mình có thai, chưa cho thấy tăng rõ rệt nguy cơ dị tật. Vì vậy, nếu lỡ uống, điều cần làm là bình tĩnh và báo ngay cho bác sĩ sản khoa, không vội đưa ra quyết định cực đoan.

Thai kỳ và thuốc: vì sao luôn thận trọng

Ba tháng đầu là giai đoạn hình thành các cơ quan của thai nhi. Nhiều thuốc có thể đi qua nhau thai và tác động vào quá trình này. Vì lý do đạo đức, phụ nữ mang thai hầu như không được đưa vào thử nghiệm lâm sàng, nên dữ liệu an toàn của phần lớn thuốc trong thai kỳ đến từ nghiên cứu trên động vật, báo cáo ca và nghiên cứu quan sát. Khi dữ liệu chưa đủ, nguyên tắc chung là chỉ dùng thuốc khi lợi ích rõ ràng vượt nguy cơ.

Những gì đã biết về Ivermectin trong thai kỳ

Dữ liệu trên động vật

Ở một số loài động vật thí nghiệm, Ivermectin dùng liều cao, thường gần mức gây độc cho con mẹ, đã ghi nhận bất thường như hở hàm ếch và bất thường xương. Ở liều tương đương liều điều trị cho người, các tín hiệu này không rõ ràng. Dữ liệu động vật không thể chuyển thẳng sang người, nhưng là lý do để các cơ quan quản lý khuyến cáo thận trọng.

Dữ liệu quan sát trên người

Trong các chiến dịch phát thuốc hàng loạt phòng chống giun chỉ và bệnh mù sông, phụ nữ mang thai được loại trừ, nhưng vẫn có những người uống thuốc khi chưa biết mình có thai. Các phân tích theo dõi những trường hợp này chưa phát hiện sự gia tăng rõ rệt về dị tật bẩm sinh hay sẩy thai so với nhóm không uống. Tuy nhiên, số lượng còn hạn chế và chất lượng nghiên cứu không đồng đều, nên chưa thể kết luận là an toàn.

Cho con bú

Ivermectin bài tiết vào sữa mẹ với lượng thấp. Nhiều chương trình y tế vẫn hoãn cho phụ nữ đang cho con bú dưới một tuần tuổi. Quyết định dùng khi đang cho con bú cần bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi của bé và mức độ cần thiết.

Lỡ uống Ivermectin khi chưa biết mình có thai

Đây là tình huống khá thường gặp và gây nhiều lo lắng. Hãy làm theo các bước sau:

1. Ghi lại chính xác ngày uống, số viên, hàm lượng và ngày đầu kỳ kinh cuối.
2. Báo cho bác sĩ sản khoa ngay ở lần khám thai đầu tiên, hoặc đặt lịch khám sớm.
3. Không tự ý đình chỉ thai nghén chỉ vì đã uống thuốc. Một liều đơn Ivermectin không phải là lý do y khoa thường quy để chấm dứt thai kỳ.
4. Tuân thủ lịch khám thai và các mốc siêu âm hình thái, sàng lọc theo khuyến cáo.
5. Không dùng thêm liều nào nữa cho đến khi bác sĩ đánh giá.

Thời điểm uống so với tuổi thai rất quan trọng. Trong khoảng hai tuần đầu sau thụ thai, tác động của thuốc thường theo nguyên tắc "tất cả hoặc không": hoặc phôi không bị ảnh hưởng, hoặc không làm tổ được. Bác sĩ sẽ giải thích cụ thể dựa trên ngày uống của bạn.

Khi bà bầu mắc bệnh ký sinh trùng

Không điều trị bệnh ký sinh trùng cũng có thể gây hại. Ghẻ gây ngứa dữ dội, mất ngủ, bội nhiễm da. Giun lươn ở người suy giảm miễn dịch có thể lan tỏa nguy hiểm. Bác sĩ sẽ cân nhắc:

Thông tin chung về đối tượng chống chỉ định có trong bài chống chỉ định Ivermectin ở phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Phụ nữ đang dự định có thai

Nếu bạn đang cố gắng có con và được kê Ivermectin, hãy nói rõ với bác sĩ. Bác sĩ có thể đề nghị thử thai trước khi uống, hoặc khuyên dùng biện pháp tránh thai trong một khoảng thời gian ngắn. Với chồng hoặc bạn đời uống Ivermectin, hiện chưa có khuyến cáo phải trì hoãn có thai.

Những nguồn rủi ro khác thường bị bỏ qua

Phụ nữ mang thai đôi khi bị người thân khuyên dùng "thuốc tẩy giun cả nhà" hoặc thuốc mua qua mạng. Ngoài nguy cơ từ hoạt chất, thuốc không rõ nguồn gốc còn có thể chứa tạp chất. Hãy đọc thêm về rủi ro của thuốc xách tay không nhãn. Đối với các thuốc kê đơn khác trong thai kỳ, cách cân nhắc lợi ích và nguy cơ cũng tương tự, chẳng hạn như khi bác sĩ xem xét việc dùng corticoid cho bà bầu và mẹ cho con bú.

Thông điệp chính

Không tự dùng Ivermectin khi mang thai hoặc nghi có thai. Nếu đã lỡ uống, đừng hoảng loạn: báo cho bác sĩ, khám thai đều đặn và để quyết định dựa trên thông tin đầy đủ. Khi có bệnh ký sinh trùng trong thai kỳ, luôn có những lựa chọn điều trị được cân nhắc phù hợp với từng giai đoạn.