Tác dụng phụ phổ biến của Ivermectin trên dạ dày và tiêu hóa

Buồn nôn, chán ăn, đau bụng và tiêu chảy là những tác dụng phụ tiêu hóa hay gặp nhất của Ivermectin. Ở liều điều trị, chúng thường nhẹ, xuất hiện trong một đến hai ngày đầu và tự hết. Một phần triệu chứng không do thuốc mà do ký sinh trùng đường ruột bị tiêu diệt. Tuy nhiên, nôn nhiều không uống được nước, tiêu chảy ra máu, hoặc triệu chứng tiêu hóa đi kèm chóng mặt, lú lẫn thì cần đi khám ngay. Bài viết giúp bạn hiểu và xử lý đúng từng tình huống.

Các triệu chứng tiêu hóa có thể gặp

• Buồn nôn, nôn: thường nhẹ, xuất hiện vài giờ sau khi uống.
• Chán ăn, đầy bụng: cảm giác khó chịu vùng thượng vị.
• Đau bụng: âm ỉ hoặc quặn từng cơn.
• Tiêu chảy hoặc táo bón: thay đổi thói quen đi ngoài trong một vài ngày.
• Thấy giun trong phân: ở người nhiễm giun đũa, giun chết có thể được thải ra.

Mức độ và tần suất thay đổi tùy bệnh lý được điều trị, tình trạng nhiễm và cơ địa từng người. Ở người nhiễm giun lươn, triệu chứng tiêu hóa vốn có sẵn từ trước, nên đôi khi khó phân biệt với tác dụng phụ.

Vì sao Ivermectin gây khó chịu dạ dày

Có ba cơ chế chính đóng góp. Thứ nhất, bản thân viên thuốc và tá dược có thể kích thích niêm mạc dạ dày ở người nhạy cảm. Thứ hai, ký sinh trùng trong ruột chết đi có thể gây phản ứng viêm tại chỗ, co thắt ruột. Thứ ba, ở liều cao, thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương có thể gây buồn nôn. Điểm thứ ba là lý do vì sao buồn nôn đi kèm triệu chứng thần kinh cần được coi trọng; xem thêm bài dấu hiệu ngộ độc cấp tính Ivermectin.

Uống lúc đói hay no ảnh hưởng thế nào

Nhiều tờ hướng dẫn khuyên uống Ivermectin với nước lúc bụng đói. Lý do là thức ăn, đặc biệt bữa nhiều chất béo, làm tăng đáng kể lượng thuốc hấp thu vào máu. Điều này nghe có vẻ tốt, nhưng thực ra làm nồng độ thuốc khó dự đoán và có thể tăng tác dụng phụ. Một số người thấy uống lúc đói gây cồn cào. Nếu bạn gặp vấn đề này, đừng tự đổi sang uống sau bữa ăn nhiều mỡ; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách điều chỉnh. Bài lưu ý khi uống Ivermectin lúc bụng đói giải thích kỹ hơn.

Cách giảm khó chịu tại nhà

1. Bù nước: uống nước lọc từng ngụm nhỏ, dùng dung dịch bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn nếu tiêu chảy.
2. Ăn nhẹ sau khi đã uống thuốc đúng thời điểm: cháo, cơm mềm, chuối, bánh mì. Tránh đồ chiên rán, cay, rượu bia trong vài ngày.
3. Nghỉ ngơi: nằm nghỉ khi buồn nôn, tránh vận động mạnh ngay sau uống.
4. Theo dõi: ghi lại số lần nôn, đi ngoài, tính chất phân.
5. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy mạnh khi chưa hỏi dược sĩ, vì một số trường hợp tiêu chảy là cách cơ thể thải ký sinh trùng và độc tố.

Khi nào triệu chứng tiêu hóa đáng lo

Đặc biệt ở trẻ em nhiễm nhiều giun đũa, điều trị có thể làm giun di chuyển, hiếm khi gây tắc ruột hoặc chui vào đường mật. Đau bụng dữ dội ở trẻ sau tẩy giun cần được khám ngay.

Người có bệnh dạ dày sẵn có

Người bị viêm loét dạ dày, trào ngược, hội chứng ruột kích thích có thể cảm nhận triệu chứng rõ hơn. Hãy báo bác sĩ về bệnh nền và thuốc dạ dày đang dùng. Một số thuốc dạ dày không tương tác với Ivermectin, nhưng việc khai báo giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ. Nếu bạn đang dùng đồng thời thuốc khác có hại cho niêm mạc dạ dày như thuốc giảm đau chống viêm hoặc corticoid, nguy cơ khó chịu sẽ cộng dồn; có thể tham khảo thêm ảnh hưởng của thuốc kháng viêm steroid lên đường tiêu hóa để hiểu rõ hơn.

Giun lươn: khi triệu chứng tiêu hóa có trước khi uống thuốc

Giun lươn có thể gây đau bụng, tiêu chảy kéo dài, sụt cân, ngứa da nhiều tháng. Khi bắt đầu điều trị, người bệnh đôi khi nghĩ thuốc làm mình nặng hơn. Thực tế, triệu chứng thường cải thiện dần trong những tuần sau điều trị. Việc xét nghiệm lại theo hẹn giúp xác nhận đã sạch giun, tránh nhầm lẫn giữa triệu chứng còn sót và tác dụng phụ.

Trẻ em và người cao tuổi

Trẻ em dễ mất nước hơn người lớn khi nôn hoặc tiêu chảy, vì vậy cần theo dõi số lần đi tiểu, độ ẩm của môi miệng, mức độ tỉnh táo. Trẻ khóc không có nước mắt, môi khô, li bì là dấu hiệu mất nước cần đi khám. Người cao tuổi cũng nhạy cảm với mất nước và dễ choáng khi đứng dậy, đặc biệt nếu đang dùng thuốc lợi tiểu hay thuốc hạ huyết áp. Người chăm sóc nên đặt nước sẵn bên cạnh, nhắc uống từng ngụm, và hỗ trợ khi đi lại trong một hai ngày đầu sau uống thuốc.

Báo cho bác sĩ những gì

Khi tái khám, hãy kể rõ triệu chứng xuất hiện lúc nào sau khi uống, kéo dài bao lâu, có thấy giun trong phân không, đã dùng thêm thuốc gì. Những thông tin này giúp bác sĩ phân biệt tác dụng phụ với diễn biến bệnh và quyết định có cần đổi thuốc hay điều trị thêm.