Dấu hiệu ngộ độc cấp tính khi uống quá liều Ivermectin

Ngộ độc Ivermectin cấp tính thường bắt đầu bằng buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, sau đó có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như chóng mặt, đi loạng choạng, lú lẫn, buồn ngủ li bì, run giật và nặng nhất là co giật, hôn mê. Bất kỳ ai đã uống nhiều hơn liều được kê, hoặc uống chế phẩm thú y, mà có triệu chứng thần kinh đều cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Bài viết giúp bạn nhận diện các biểu hiện theo mức độ và biết nên làm gì trong những giờ đầu.

Quá liều thường xảy ra trong những tình huống nào

Phần lớn ca ngộ độc không đến từ việc dùng đúng đơn thuốc. Các tình huống hay gặp gồm:

• Tự uống nhiều viên một lúc hoặc lặp lại liều hằng ngày vì tin vào lời khuyên trên mạng.
• Dùng sản phẩm thú y dạng tiêm, dạng bột nhão cho ngựa hoặc dạng đổ lưng cho gia súc.
• Trẻ nhỏ nuốt nhầm thuốc của người lớn hoặc thuốc tẩy giun của thú cưng.
• Người cao tuổi nhầm lẫn, uống lại liều vì quên rằng mình đã uống.
• Dùng đúng liều nhưng kèm thuốc làm tăng nồng độ Ivermectin trong máu.

Các nhóm triệu chứng cần để ý

Triệu chứng tiêu hóa

Thường xuất hiện sớm nhất: buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chán ăn. Đây cũng là những tác dụng phụ có thể gặp ở liều điều trị, nên bản thân chúng chưa nói lên mức độ nặng. Tuy nhiên nếu xảy ra sau khi uống quá liều, đó là lời nhắc phải theo dõi sát các biểu hiện tiếp theo.

Triệu chứng thần kinh

Đây là nhóm quan trọng nhất. Khi nồng độ thuốc cao vượt qua khả năng bảo vệ của hàng rào máu não, người bệnh có thể có:

• Chóng mặt, nhức đầu, cảm giác lâng lâng.
• Mất thăng bằng, đi không vững, run tay.
• Rối loạn thị giác như nhìn mờ, nhìn đôi.
• Lú lẫn, mất định hướng, nói lắp, ảo giác.
• Buồn ngủ bất thường, khó đánh thức.
• Rung giật cơ, co giật, hôn mê.

Cơ chế vì sao thuốc tác động đến não người khi vượt ngưỡng được giải thích kỹ hơn trong bài về tác động của Ivermectin lên hệ thần kinh.

Triệu chứng tim mạch và toàn thân

Một số người có tụt huyết áp, nhịp tim nhanh hoặc chậm, choáng khi đứng dậy. Có thể kèm ngứa, phát ban, sốt nhẹ. Ở ca nặng, suy hô hấp có thể xảy ra do ức chế thần kinh trung ương.

Phân mức độ để quyết định hành động

Lưu ý quan trọng: triệu chứng có thể xuất hiện muộn hoặc nặng dần sau vài giờ, vì thuốc hấp thu và phân bố từ từ. Một người lúc đầu chỉ buồn nôn vẫn có thể diễn tiến xấu sau đó. Đừng chờ đến khi "thấy nặng" mới đi khám nếu biết chắc đã uống quá nhiều.

Những việc làm và không nên làm trước khi đến viện

Nên làm

• Giữ lại vỉ, hộp hoặc lọ thuốc, ước tính số viên hoặc lượng đã uống và thời điểm uống.
• Ghi lại các thuốc khác người bệnh đang dùng.
• Nếu người bệnh nôn, đặt nằm nghiêng để tránh sặc.
• Nếu co giật, dọn vật cứng xung quanh, không nhét gì vào miệng, theo dõi thời gian cơn giật và gọi cấp cứu.

Không nên làm

• Không tự gây nôn bằng cách móc họng hay uống nước muối đặc.
• Không cho uống sữa, nước chanh hay "thuốc giải" theo mẹo dân gian.
• Không cho người đang lơ mơ ăn uống.
• Không để người bệnh ngủ một mình "cho qua".

Tại bệnh viện, người bệnh được xử trí ra sao

Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho Ivermectin. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ: theo dõi ý thức, nhịp thở, huyết áp, bù dịch, chống nôn, kiểm soát co giật nếu có. Tùy thời điểm đến viện và lượng thuốc đã uống, bác sĩ có thể cân nhắc than hoạt. Phần lớn người bệnh hồi phục khi được chăm sóc kịp thời, nhưng thời gian theo dõi có thể kéo dài vì thuốc đào thải chậm. Một nguyên tắc tương tự cũng áp dụng với nhiều thuốc kê đơn khác: không có "mẹo" tại nhà thay được theo dõi y tế, như khi xử trí tình huống quá liều thuốc chống viêm steroid.

Trẻ em và thú cưng: hai nguồn rủi ro bị bỏ quên

Trẻ nhỏ có cân nặng thấp nên chỉ một lượng thuốc nhỏ cũng có thể là quá liều. Nhiều gia đình nuôi chó mèo có thuốc tẩy giun, thuốc trị ve rận chứa Ivermectin hoặc hoạt chất cùng nhóm để trong ngăn kéo. Các sản phẩm này cần được cất giữ như thuốc người lớn: trên cao, có khóa, không để lẫn với kẹo hay đồ ăn vặt.

Ngược lại, thuốc của người cũng có thể gây độc cho một số giống chó nhạy cảm với Ivermectin do đột biến gen MDR1, như chó chăn cừu Collie. Đừng bao giờ tự cho thú cưng uống thuốc của người.

Phòng tránh quá liều từ gốc

1. Chỉ dùng Ivermectin khi bác sĩ đã chẩn đoán và kê đơn, đúng số viên ghi trong đơn.
2. Không dùng sản phẩm thú y cho người dưới bất kỳ hình thức nào; lý do được trình bày trong bài không dùng Ivermectin thú y cho người.
3. Báo cho bác sĩ mọi thuốc đang dùng để tránh tương tác.
4. Với người cao tuổi, người nhà nên giữ thuốc và đưa từng liều.
5. Cất thuốc xa tầm tay trẻ em, bỏ thuốc thừa đúng cách sau đợt điều trị.

Những người có liều cao theo chỉ định đặc biệt cần được theo dõi chặt; bài vì sao cần bác sĩ giám sát khi dùng liều cao giải thích chi tiết hơn.