Vì sao không tự ý mua và dùng Ivermectin dành cho thú y

Không nên dùng Ivermectin thú y cho người vì sản phẩm thú y có hàm lượng rất cao tính cho động vật nặng hàng trăm kilogam, chứa tá dược và dung môi không được đánh giá an toàn cho người, và không qua quy trình kiểm soát dành cho thuốc người. Dùng sai rất dễ dẫn đến quá liều, ngộ độc thần kinh và tác dụng phụ khó lường. Trong đại dịch, nhiều ca ngộ độc được ghi nhận chính là do người dân dùng thuốc cho ngựa, bò. Bài viết giải thích sự khác biệt và việc cần làm nếu đã lỡ dùng.

Cùng hoạt chất nhưng khác sản phẩm

Ivermectin trong thuốc thú y và thuốc cho người là cùng một phân tử. Nhưng một thuốc không chỉ là hoạt chất. Đó là tổng hợp của hàm lượng, dạng bào chế, tá dược, quy trình sản xuất và dữ liệu thử nghiệm trên đối tượng sử dụng. Ở mọi khía cạnh này, sản phẩm thú y được thiết kế cho động vật.

Những nguy cơ cụ thể

Quá liều gần như chắc chắn

Một ống bột nhão cho ngựa chứa lượng Ivermectin đủ cho con vật nặng vài trăm kilogam. Người dùng thường "ước lượng" bằng cách bóp một đoạn hoặc pha loãng dung dịch tiêm, cách làm không thể chính xác. Ngay cả sai số nhỏ cũng có thể gây nồng độ trong máu vượt xa mức điều trị, dẫn đến các triệu chứng như chóng mặt, mất điều hòa, lú lẫn, co giật. Xem thêm bài dấu hiệu ngộ độc cấp tính Ivermectin.

Tá dược nguy hiểm

Dung dịch tiêm và dung dịch đổ lưng dùng dung môi giúp thuốc thấm qua da dày của gia súc hoặc giữ thuốc ổn định. Một số dung môi này có thể gây độc khi uống hoặc tiêm cho người, kích ứng đường tiêu hóa, ảnh hưởng gan thận.

Tạp chất và kiểm soát chất lượng

Tiêu chuẩn chất lượng cho thuốc thú y khác với thuốc người, đặc biệt về giới hạn tạp chất. Sản phẩm thú y bán trôi nổi ở cửa hàng nông nghiệp, chợ quê lại càng khó kiểm soát.

Tiêm thuốc thú y: nguy cơ chồng nguy cơ

Một số người tự tiêm dung dịch Ivermectin thú y, đối mặt thêm nguy cơ nhiễm trùng, áp xe tại chỗ tiêm, và hấp thu thuốc khó lường.

Vì sao người ta vẫn dùng

• Giá rẻ và dễ mua ở cửa hàng vật tư nông nghiệp, không cần đơn.
• Tin rằng "cùng hoạt chất thì giống nhau".
• Bị thuyết phục bởi thông tin trên mạng về công dụng chưa được chứng minh.
• Muốn tự điều trị ngứa, giun mà ngại đi khám.

Mỗi lý do đều có lời giải an toàn hơn: đi khám để được chẩn đoán, mua thuốc người hợp pháp với đơn bác sĩ. Bài nguy cơ tự điều trị giun sán tại nhà phân tích vì sao chẩn đoán quan trọng.

Chiều ngược lại: thuốc người cho thú cưng

Không chỉ người dùng thuốc thú y, nhiều chủ nuôi cũng tự cho chó mèo uống Ivermectin của người. Điều này cũng nguy hiểm, đặc biệt với giống chó chăn cừu như Collie, Shetland, Australian Shepherd mang đột biến gen MDR1, rất nhạy cảm với Ivermectin. Mèo con và chó con cũng dễ ngộ độc. Hãy để bác sĩ thú y quyết định thuốc và liều cho vật nuôi. Cơ chế nhạy cảm này được nói đến trong bài Ivermectin và hệ thần kinh.

Nếu đã lỡ dùng thuốc thú y

1. Ngừng dùng ngay.
2. Xác định sản phẩm, nồng độ, lượng đã dùng, đường dùng (uống, tiêm, bôi) và thời điểm.
3. Liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc trung tâm chống độc của bệnh viện để được tư vấn, kể cả khi chưa có triệu chứng.
4. Gọi 115 nếu có lú lẫn, buồn ngủ li bì, co giật, khó thở, ngất.
5. Mang theo bao bì sản phẩm đến viện.
6. Không tự gây nôn, không dùng mẹo giải độc.

Vai trò của cửa hàng vật tư nông nghiệp và người bán

Ở nhiều vùng nông thôn, cửa hàng vật tư nông nghiệp là nơi gần nhất có bán Ivermectin, dưới dạng thuốc thú y cho trâu bò, lợn gà. Người bán có thể không có kiến thức y khoa và đôi khi được hỏi "có dùng cho người được không". Câu trả lời đúng luôn là không, và người hỏi nên được khuyên đến trạm y tế. Nếu bạn là người bán, việc từ chối tư vấn dùng cho người và hướng dẫn khách đến cơ sở y tế là cách góp phần ngăn ngừa ngộ độc trong cộng đồng.

Với gia đình chăn nuôi, nên ghi chép rõ loại thuốc đã dùng cho vật nuôi, thời gian ngưng thuốc trước khi giết mổ hoặc lấy sữa theo hướng dẫn trên nhãn, để tránh tồn dư thuốc trong thực phẩm. Đây cũng là một lý do khác khiến việc dùng thuốc thú y cần tuân thủ đúng hướng dẫn của cán bộ thú y.

Bảo quản thuốc thú y trong gia đình

Nhà nuôi gia súc, thú cưng thường có thuốc thú y. Hãy cất riêng khỏi tủ thuốc người, dán nhãn rõ, để ngoài tầm với trẻ em. Không đựng thuốc thú y trong chai nước, lọ thuốc người. Sau khi dùng, xử lý bao bì và thuốc thừa theo hướng dẫn, không đổ xuống ao hồ, kênh mương vì Ivermectin rất độc với sinh vật thủy sinh.

Thông điệp chính

Thuốc thú y dành cho thú, thuốc người dành cho người. Nếu bạn nghĩ mình cần Ivermectin, hãy đi khám; nếu thú cưng cần, hãy hỏi bác sĩ thú y. Ranh giới này đơn giản nhưng giúp tránh được nhiều ca ngộ độc đáng tiếc.