Vì sao cần bác sĩ giám sát khi dùng Ivermectin liều cao

Ivermectin là thuốc tương đối an toàn khi dùng đúng chỉ định và đúng liều theo cân nặng, nhưng khi liều vượt mức thông thường, dùng lặp lại nhiều lần hoặc dùng cho người có bệnh nền, nguy cơ tác dụng phụ trên hệ thần kinh tăng lên rõ rệt. Đó là lý do mọi phác đồ dùng Ivermectin ngoài liều đơn tiêu chuẩn đều cần bác sĩ quyết định và theo dõi. Bài viết này giải thích cụ thể bác sĩ theo dõi điều gì, ai là người cần thận trọng hơn và những dấu hiệu nào đòi hỏi đi khám ngay.

"Liều cao" trong thực tế lâm sàng nghĩa là gì

Trong y khoa, Ivermectin đường uống được tính theo microgam trên mỗi kilogam cân nặng. Với phần lớn chỉ định như giun lươn hay ghẻ, người bệnh chỉ dùng một liều hoặc hai liều cách nhau một khoảng thời gian. Có những tình huống bác sĩ phải dùng liều lặp lại nhiều lần, ví dụ ghẻ vảy (ghẻ Na Uy) ở người suy giảm miễn dịch hoặc giun lươn lan tỏa. Đó là những ca bệnh nặng, thường được điều trị trong bệnh viện hoặc tái khám sát.

Khi nói đến "liều cao", cần phân biệt hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất là liều cao có chủ đích do bác sĩ chỉ định trong một bệnh cảnh đặc biệt, đi kèm xét nghiệm và theo dõi. Trường hợp thứ hai là liều cao do người dùng tự ý tăng, uống nhiều viên một lúc vì nghĩ "uống nhiều cho nhanh khỏi", hoặc dùng chế phẩm thú y có hàm lượng rất lớn. Trường hợp thứ hai là nguồn gốc của phần lớn ca ngộ độc được ghi nhận.

Điều bác sĩ thực sự theo dõi

Hệ thần kinh trung ương

Ở người, Ivermectin bình thường bị hàng rào máu não ngăn lại, phần lớn nhờ một protein vận chuyển có tên P-glycoprotein đẩy thuốc ra khỏi mô não. Khi nồng độ thuốc trong máu quá cao, hoặc khi người bệnh dùng kèm thuốc ức chế protein này, hàng rào bảo vệ có thể bị vượt qua. Lúc đó có thể xuất hiện chóng mặt, mất thăng bằng, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, rung giật cơ, nặng hơn là co giật hoặc hôn mê. Cơ chế này được phân tích thêm trong bài về ảnh hưởng của Ivermectin lên hệ thần kinh.

Phản ứng do ký sinh trùng chết hàng loạt

Ở người nhiễm giun chỉ, khi thuốc tiêu diệt nhiều ấu trùng cùng lúc, cơ thể có thể phản ứng mạnh với xác ký sinh trùng: sốt, ngứa, phát ban, đau khớp, sưng hạch, tụt huyết áp tư thế. Với người nhiễm Loa loa có mật độ ấu trùng trong máu rất cao, nguy cơ biến chứng não nghiêm trọng đã được ghi nhận, vì vậy ở vùng có Loa loa, bác sĩ phải xét nghiệm trước khi cho thuốc. Đây là phản ứng mà người tự điều trị tại nhà gần như không thể xử lý.

Gan và bệnh nền

Ivermectin được chuyển hóa chủ yếu ở gan. Người có bệnh gan, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng hoặc đang dùng nhiều thuốc cùng lúc có thể đào thải thuốc chậm hơn. Bác sĩ cân nhắc chức năng gan, tình trạng dinh dưỡng và các thuốc khác trước khi quyết định liều hoặc số lần dùng.

Tương tác thuốc làm "liều thường" thành "liều cao"

Một người uống đúng số viên vẫn có thể có nồng độ thuốc cao bất thường nếu đang dùng thuốc khác làm chậm chuyển hóa hoặc ức chế P-glycoprotein. Một số kháng sinh nhóm macrolid, thuốc kháng nấm nhóm azol, một số thuốc tim mạch và thuốc ức chế miễn dịch là ví dụ thường được nhắc đến. Ngoài ra, đã có báo cáo về thay đổi chỉ số đông máu ở người đang dùng warfarin. Danh sách đầy đủ hơn có trong bài về các tương tác cần tránh khi điều trị bằng Ivermectin.

Vì vậy, khi đi khám, hãy mang theo toàn bộ thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng và thuốc đông y, để bác sĩ đánh giá đầy đủ.

Những người cần giám sát chặt hơn

Một đợt điều trị có giám sát diễn ra thế nào

Không có một quy trình duy nhất cho mọi bệnh, nhưng thường gồm các bước sau:

1. Chẩn đoán xác định: xét nghiệm phân, soi da, xét nghiệm máu hoặc huyết thanh tùy loại ký sinh trùng.
2. Đánh giá trước điều trị: cân nặng chính xác, bệnh nền, thuốc đang dùng, tình trạng thai nghén.
3. Kê liều và hướng dẫn cách uống: số viên, thời điểm uống so với bữa ăn, có cần lặp lại liều hay không.
4. Theo dõi sau uống: người bệnh được dặn những triệu chứng cần báo lại; ca nặng có thể được theo dõi tại viện.
5. Tái khám và xét nghiệm lại: để xác nhận sạch ký sinh trùng, tránh dùng thuốc thừa hoặc thiếu.

Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay

Sau khi uống Ivermectin, đặc biệt nếu đã dùng nhiều hơn chỉ định, hãy đi cấp cứu khi có một trong các biểu hiện sau:

• Lú lẫn, nói khó, buồn ngủ li bì, khó đánh thức.
• Đi đứng loạng choạng, run, rung giật cơ, co giật.
• Nhìn mờ, nhìn đôi.
• Choáng váng, ngất, tim đập nhanh hoặc chậm bất thường.
• Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mề đay lan rộng.
• Nôn ói liên tục, tiêu chảy nặng không uống được nước.

Thông tin chi tiết hơn về nhận biết tình trạng quá liều nằm trong bài dấu hiệu ngộ độc cấp tính do Ivermectin. Khi đi cấp cứu, mang theo vỉ thuốc hoặc hộp thuốc để nhân viên y tế biết chính xác loại và hàm lượng.

Điều người bệnh có thể chủ động làm

Giám sát y tế không có nghĩa người bệnh chỉ thụ động. Bạn có thể ghi lại thời điểm uống, số viên, các triệu chứng xuất hiện sau đó, và báo lại khi tái khám. Hãy hỏi rõ bác sĩ: bệnh của tôi cần mấy liều, có cần xét nghiệm lại không, nếu tôi đang dùng thuốc khác thì có phải ngưng tạm thời không. Một vài câu hỏi đơn giản như vậy giúp đợt điều trị an toàn hơn rất nhiều so với việc tự tra cứu và tự quyết trên mạng.