Khuyến cáo y tế về tẩy giun định kỳ đúng phương pháp khoa học

Tẩy giun định kỳ được khuyến cáo cho trẻ em từ 24 tháng tuổi trở lên và một số nhóm người lớn có nguy cơ, thường 1 đến 2 lần mỗi năm tùy mức độ lưu hành giun tại địa phương, bằng các thuốc như albendazol hoặc mebendazol. Ivermectin không phải thuốc tẩy giun đại trà cho gia đình; nó dành cho những chỉ định cụ thể như giun lươn, giun chỉ hay ghẻ và cần bác sĩ kê đơn. Hiểu đúng sự khác biệt này giúp bạn tẩy giun hiệu quả mà không dùng thuốc sai mục đích.

Vì sao tẩy giun định kỳ vẫn cần thiết

Các loại giun truyền qua đất như giun đũa, giun tóc, giun móc vẫn còn gặp ở Việt Nam, đặc biệt ở vùng nông thôn, vùng có điều kiện vệ sinh hạn chế, nơi dùng phân tươi bón cây hoặc thói quen đi chân đất. Nhiễm giun kéo dài ở trẻ có thể gây thiếu máu, suy dinh dưỡng, chậm lớn, giảm khả năng tập trung học tập. Ở người lớn, giun móc là nguyên nhân gây thiếu máu thiếu sắt hay bị bỏ qua.

Chiến lược "điều trị dự phòng" mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo dựa trên một lập luận đơn giản: ở vùng có tỷ lệ nhiễm cao, cho uống thuốc định kỳ cho cả nhóm nguy cơ rẻ và an toàn hơn so với xét nghiệm từng người. Tần suất được điều chỉnh theo tỷ lệ nhiễm của từng vùng.

Ai nên tẩy giun định kỳ

• Trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên và trẻ trong độ tuổi đi học.
• Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, đặc biệt ở vùng có nguy cơ cao.
• Người làm nông nghiệp, tiếp xúc nhiều với đất, người làm nghề liên quan phân bón hữu cơ.
• Người sống trong môi trường vệ sinh kém, thiếu nhà tiêu hợp vệ sinh.

Trẻ dưới 24 tháng và phụ nữ mang thai, đặc biệt ba tháng đầu, không tự tẩy giun theo kiểu định kỳ. Nếu nghi nhiễm giun ở những nhóm này, cần khám để bác sĩ quyết định.

Thuốc thường dùng và vì sao không phải Ivermectin

Ivermectin có tác dụng với một số giun đường ruột nhưng không phải lựa chọn chuẩn cho tẩy giun định kỳ cộng đồng ở Việt Nam. Nó được dùng phối hợp trong một số chương trình phòng chống giun chỉ ở quy mô quốc gia, nhưng đó là chương trình y tế có tổ chức, không phải hướng dẫn cho từng gia đình. Tìm hiểu thêm trong bài chỉ định của Ivermectin trong bệnh giun chỉ.

Tẩy giun định kỳ khác điều trị khi có triệu chứng

Tẩy giun định kỳ là uống thuốc dự phòng khi không có triệu chứng. Khi đã có dấu hiệu nghi nhiễm ký sinh trùng như ngứa hậu môn kéo dài, đau bụng tái diễn, tiêu chảy kéo dài, nổi mẩn ngứa không rõ nguyên nhân, sụt cân, thiếu máu, thì cần đi khám để xác định loại ký sinh trùng. Nhiều bệnh như giun lươn, sán lá gan, sán dây cần thuốc khác và liều khác. Xét nghiệm đóng vai trò then chốt, như phân tích trong bài tầm quan trọng của xét nghiệm phân trước khi dùng thuốc.

Uống thuốc tẩy giun thế nào cho đúng

1. Đọc kỹ nhãn: tuổi tối thiểu, chống chỉ định, cách uống (nhai hay nuốt).
2. Với albendazol và mebendazol liều tẩy giun định kỳ, thường không cần nhịn ăn hay dùng thuốc xổ kèm theo; hãy làm theo hướng dẫn của dược sĩ và nhãn thuốc.
3. Cả gia đình nên tẩy cùng thời điểm để hạn chế lây chéo, nhất là với giun kim.
4. Ghi lại ngày tẩy giun để nhớ lần tiếp theo.
5. Nếu sau uống có phát ban, khó thở, sốt cao, đau bụng dữ dội, hãy đi khám.

Phòng tái nhiễm quan trọng không kém uống thuốc

Thuốc chỉ diệt giun đang có trong cơ thể, không tạo miễn dịch. Nếu môi trường sống không thay đổi, tái nhiễm có thể xảy ra nhanh. Những biện pháp sau giúp giảm đáng kể nguy cơ:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi làm vườn hoặc chơi với đất cát.
• Ăn chín uống sôi; rửa kỹ rau sống, đặc biệt rau trồng bằng phân hữu cơ.
• Không ăn gỏi cá, thịt tái nếu không rõ nguồn gốc, để tránh sán.
• Đi giày dép khi ra vườn, ruộng; giun móc và giun lươn có thể xâm nhập qua da chân.
• Cắt móng tay ngắn cho trẻ, thay và giặt quần áo, ga giường thường xuyên.
• Dùng nhà tiêu hợp vệ sinh, không dùng phân tươi bón cây.

Những sai lầm phổ biến khi tẩy giun tại nhà

Một số gia đình mua thuốc tẩy giun liều cao hơn cho "chắc ăn", tẩy giun dày đặc vài tuần một lần, hoặc dùng thuốc thú y vì rẻ. Có người lại dùng Ivermectin theo lời mách trên mạng cho cả nhà. Những cách làm này không tăng hiệu quả mà còn tăng nguy cơ tác dụng phụ. Bài vì sao tự điều trị giun sán tại nhà tiềm ẩn nguy cơ phân tích kỹ hơn những tình huống này.

Khi nào nên hỏi ý kiến nhân viên y tế

Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi tẩy giun nếu người dùng đang mang thai hoặc cho con bú, có bệnh gan, đang dùng thuốc điều trị động kinh hoặc bệnh mạn tính, từng dị ứng với thuốc tẩy giun, hoặc là trẻ có cân nặng thấp, suy dinh dưỡng. Trạm y tế xã, phường cũng thường có thông tin về các đợt tẩy giun cho học sinh tại địa phương.